Mae asid asetig (CAS 64-19-7) yn gyfansoddyn organig sy'n bodoli fel hylif di-liw gydag arogl egr, nodweddiadol. Mewn crynodiadau o 99 y cant neu uwch fe'i gelwir yn asid asetig rhewlifol (GAA), oherwydd ei fod yn rhewi i solid tebyg i iâ ar tua 16.6 gradd Celsius. Mae asid asetig rhewlifol yn ddeunydd crai cemegol sylfaenol a ddefnyddir ar draws synthesis, dadansoddi, biocemeg a phrosesu bwyd. Mae'r erthygl hon yn adolygu ei phrif gymwysiadau.
Priodweddau Cemegol a Ffisegol Asid Asetig Rhewlifol
Mae gan asid asetig y fformiwla CH3COOH a dyma'r ail asid carbocsilig symlaf. Mae'n asid gwan sy'n cael adweithiau niwtraleiddio â basau i ffurfio halwynau asetad, ac mae'n adweithio ag alcoholau mewn adweithiau esterification i ffurfio esterau, y mae gan lawer ohonynt aroglau ffrwythus dymunol. Mae asid asetig rhewlifol yn gymysgadwy â dŵr, ethanol, ether a llawer o doddyddion organig. Mae ganddo bwynt berwi ger 118 gradd Celsius ac mae'n hygrosgopig, gan amsugno lleithder o'r aer. Oherwydd ei fod yn gyrydol ac yn fflamadwy, mae angen rhagofalon penodol ar yr eiddo hyn wrth storio a thrin.
Cymwysiadau mewn Synthesis Organig
Mae asid asetig rhewlifol yn chwarae rhan hanfodol mewn synthesis organig fel deunydd cychwyn, cyfrwng adwaith a chatalydd. Fe'i defnyddir i gynhyrchu anhydrid asetig, esterau asetad, monomer asetad finyl a deilliadau asetyl sy'n bwydo gweithgynhyrchu plastigau, ffibrau, fferyllol, llifynnau ac agrocemegolion. Mae ei rôl ddeuol fel adweithydd a thoddydd yn ei gwneud yn werthfawr mewn adweithiau asetyleiddiad ac wrth baratoi cemegau mân. Wrth gynhyrchu asid terephthalic wedi'i buro, defnyddir asid asetig fel y toddydd proses ar raddfa ddiwydiannol.
Cymwysiadau mewn Cemeg Ddadansoddol
Mewn cemeg ddadansoddol, mae asid asetig yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin fel toddydd, echdynnu ac adweithydd sy'n addasu pH. Mae'n helpu i wahanu a phuro cydrannau targed o samplau cymhleth, ac mae'n elfen safonol o systemau byffer a ddefnyddir mewn cromatograffaeth ac electrofforesis. Defnyddir asid asetig rhewlifol yn aml wrth ddadansoddi titradiad, paratoi samplau ac fel addasydd cyfnod symudol mewn cromatograffaeth hylif perfformiad uchel.
Cymwysiadau mewn Biocemeg a Biotechnoleg
Mae asid asetig yn canfod cymwysiadau helaeth mewn arbrofion biocemegol. Fe'i defnyddir i waddodi a gwahanu proteinau ac asidau niwclëig, i addasu pH cyfryngau diwylliant a byfferau, ac i baratoi adweithyddion ar gyfer llifoedd gwaith bioleg moleciwlaidd. Mewn biobrosesu i lawr yr afon, mae asid asetig hefyd yn gynnyrch eplesu ac yn borthiant ar gyfer cynhyrchu biocemegau fel asetad seliwlos a polyhydroxyalkanoates.
Cymwysiadau yn y Diwydiant Bwyd
Defnyddir asid asetig yn helaeth yn y diwydiant bwyd i reoleiddio asidedd a gwella blas. Mae'n sesnin sy'n gwella blas bwydydd wedi'u piclo, sawsiau, dresins a pharatoadau finegr, ac fe'i cydnabyddir yn rhyngwladol fel ychwanegyn bwyd gyda'r dynodiad E260. Rhaid i asid asetig gradd bwyd fodloni gofynion purdeb llym, a dim ond ar lefelau a ganiateir gan reoliadau bwyd y caiff ei ddefnyddio i sicrhau diogelwch.
Ystyriaethau Storio, Trin a Diogelwch
Mae asid asetig rhewlifol yn gyrydol a gall achosi llosgiadau difrifol i'r croen, y llygaid a'r pilenni mwcaidd, ac mae ei anweddau yn llidro'r llwybr anadlol. Mae'n fflamadwy gyda phwynt fflach tua 39 gradd Celsius, a dylid ei gadw i ffwrdd o ocsidyddion cryf, seiliau a ffynonellau tanio. Mae angen cynwysyddion sy'n gwrthsefyll cyrydiad, yn ddelfrydol mewn man oer, wedi'i awyru, gyda chyfyngiant eilaidd i atal gollyngiadau. Dylid gwisgo offer amddiffynnol personol gan gynnwys menig sy'n gwrthsefyll cemegolion, gogls a dillad amddiffynnol bob amser wrth drin y deunydd.
Cwestiynau Cyffredin
Beth yw asid asetig rhewlifol?
Mae asid asetig rhewlifol yn asid asetig gyda chrynodiad o tua 99 y cant neu uwch. Fe'i gelwir yn rhewlifol oherwydd ei fod yn rhewi i grisialau tebyg i iâ ar tua 16.6 gradd Celsius.
Ydy 99% o asid asetig yr un peth â finegr?
Mae finegr fel arfer yn cynnwys 4 i 8 y cant o asid asetig wedi'i wanhau mewn dŵr. 99% mae asid asetig yn gemegyn crynodedig, crynodedig ac ni ddylid byth ei fwyta'n uniongyrchol.
Ar gyfer beth mae asid asetig yn cael ei ddefnyddio mewn bwyd?
Defnyddir asid asetig fel rheolydd asidedd a gwellydd blas, a ddynodwyd yn E260, mewn bwydydd wedi'u piclo, sawsiau, dresin a chynhyrchion finegr.
Pam mae asid asetig yn bwysig mewn synthesis organig?
Mae asid asetig yn floc adeiladu amlbwrpas ar gyfer anhydrid asetig, esterau asetad, asetad finyl a deilliadau asetyl, a ddefnyddir mewn plastigau, ffibrau, fferyllol a chemegau mân.
A ellir defnyddio asid asetig i waddodi proteinau?
Ydy, mae asid asetig yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin mewn biocemeg i waddodi a gwahanu proteinau ac asidau niwclëig ac i baratoi toddiannau byffer.
Beth yw rhif CAS asid asetig?
Rhif cofrestrfa CAS o asid asetig yw 64-19-7, a'i fformiwla moleciwlaidd yw CH3COOH.





